در خدمت سرکار خانم دکتر اسماعیلی  یکی از همکاران طرح تحقیقاتی «تولید اگزوزوم‎ های مشتق از سلول‎ های بنیادی مزانشیمی «Mesenchymal Stem Cellsبه منظور استفاده در پزشکی بازساختی و حامل داروهای ضد سرطان»   ،  هستیم و مصاحبه ای با ایشان در مورد طرح تحقیقاتی که در مرکز تحقیقات سرطان انجام داده اند و به اتمام رسیده است ، داشته ایم .سرکار خانم دکتر اسماعیلی  ضمن تشکر از وقتی که برای مصاحبه اختصاص داده اید ، لطفا در مورد طرح تحقیقاتی خود توضیح دهید ؟

این طرح در مورد اگزوزوم و تولید آن در پزشکی بازساختی در سرطان است ، سلول هایی که ما استفاده می کنیم ،سلول های مزانشیمی هستند که برای بازسازی بافتی در بیماری های قلبی ، مفصل و ترمیم زخم استفاده می شود که در واقع در این کار اگزوزوم ها با انتقال RNA و فاکتورهای رشد محیط سلولی را بازسازی می کنند از کاربرد داروهای ضد سرطان در واقع یک نانو حامل طبیعی است که به صورت هدفمند حامل دارویی بالا می رود و عوارض جانبی کمتری دارد ما سلول های بنیادی را در واقع گسترش می دهیم ، روشی که برای ترخیص و جدا سازی استفاده می شود در واقع تجمیع از روش اولترا ساندل اساسی تی گروما گرافی است و مزایا طرح این است که ایمنی بالایی دارد چون اگزوزوم از خون بدن است و عوارض سل تراپی که ممکن است رد ایمنی داشته باشد را ندارد و می تواند قابلیت بارگذاری با انواع داروها را دارد و در عوارض شیمی درمانی چون دارو داخل اگزوزوم است عوارض شیمی درمانی خیلی کمتر است و استفاده از ذی نفعان و انواع بیماران که مبتلا به سرطان و انواع بیماران قلبی و عروقی و خود ایمنی و آسیب های بافتی که هستند می توانند استفاده کنند ، پزشکان متخصص و نظام سلامت کشور به یک فناوری استراتژیک برای بهبود شاخص درمانی استفاده می کنند .

در خدمت سرکار خانم مریم کاشی  ،  هستیم و مصاحبه ای با ایشان در مورد طرح تحقیقاتی « توسعه روش های متابولومیکس غیر هدفمند با استفاده از روش های کروماتوگرافی و طیف سنجی تلفیق شده با روش های کمو متریکس به منظور تعیین بیو مارکر های سرطان پستان » که در مرکز تحقیقات سرطان انجام داده اند و به اتمام رسیده است ، داشته ایم .سرکار خانم کاشی ضمن تشکر از وقتی که برای مصاحبه اختصاص داده اید ، لطفا در مورد طرح تحقیقاتی خود توضیح دهید ؟

در این طرح هدف ما یافتن متابولیسم موثر در تشخیص زود هنگام سرطان پستان بود که پروفایل طیف پروتنها در نمونه های پلاسما خون در گروه افراد بیمار و افراد کنترل مورد بررسی قرار گرفت برای بهینه سازی استخراج متابلیسم از ماتریکس پلاسما از روش های RSN استفاده شد و در نهایت طیف پروتئین ماشین نرمی سوپر وایزر کوهن مورد بررسی قرار گرفت نتایج بدست آمده از توپولیکشنرال مپ صحت بالای 96 درصد افراد بی کلاس را حتی بر اساس BMA و Stage  بیماری و داشتن یا نداشتن سابقه خانوادگی به درستی طبقه بندی بکنند از روی ویت نرون ها در توپولیکشن کالامپ بدست می آید متابلیسم های مهمی از جمله بتائین آسپارتاس و ... بدست آمده که تعدادی از آنها برای اولین بار در این طرح تحقیقاتی گزارش شده است در نهایت برای دیپلویت شدن مدل یک شبکه عصبی از فضای ریل و در فضای بالینی  به تعداد بسیار زیادی نیاز است در واقع این کار تحقیقاتی پتانسیل کاربرد روش ماشین رینینگ اسکار در تشخیص افراد در مراحل ابتدایی سرطان را به درستی نشان داد اما تحقیقات بیشتری در این حوزه برای بالا بردن کارآیی آن پیشنهاد می شود.

در خدمت خانم دکتر حقیری مجری طرح تحقیقاتی « مقایسه رادیوتراپی Hypofractionated  با رادیوتراپی Conventional Fractionated  پس از جراحی حفظ پستان در بیماران مبتلا به سرطان پستان: مطالعه مرور سیستماتیک بر نتایج کلی بقا» هستیم و مصاحبه ای با ایشان در مورد طرح تحقیقاتی که در مرکز تحقیقات سرطان انجام داده اند ، داشته ایم .خانم دکتر حقیری لطفا در مورد طرح تحقیقاتی خود کمی توضیح دهید.

اینجانب دکتر آزاده حقیری فلوشیپ جراحی سرطان هستم ، طرح تحقیقاتی  که من انجام داده ام ، یک سیستماتیک  ریویو در مورد بیماران مبتلا به سرطان پستان که تحت درمان کانورشنال رادیو تراپی و هایپوفراکشن رادیو تراپی قرار گرفته اند است . مطالعه ما بر روی مقالاتی که در مجلات معتبر بین المللی تا آگوست 2025 بوده است ، حدود 1023 مقاله مورد ارزیابی قرار گرفت و در نهایت 37 مقاله مورد آنالیز آماری قرار گرفته پس از آنالیز آماری که روی 37 مقاله انجام شد ، پس از آن آنالیز آماری بقای بیماران در درمان کارونشنال رادیو تراپی ارزیابی کرده ایم که حدود 89 درصد بوده است و Free Survival   بیماران حدود 86 درصد بوده است در مورد بیماران هایپو فراکشن Survival  حدود 85 درصد است ، همچنین در هر قاره هم به صورت جداگانه بررسی کرده ایم ، بررسی در مورد هایپو فراکشن مثلا در اروپا 83 درصد و در آفریقا 90 درصد و در آمریکا حدود 86 درصد و در آسیا حدود 79 درصد بود بعد از بررسی های دقیق آماری به این نتیجه رسیده ایم که درست است که هایپو فراکشن از لحاظ اعداد و ارقام Survival  کمتری دارد اما در نهایت پس از هزینه و دسترس بودن و موثر بودن درمان تفاوت چندانی با کارونشنال رادیو تراپی ندارد و وقتی همه هزینه ها در نظر گرفته شود این روش خوبی برای درمان بیماران است .

به طور کلی، حدود ۵ تا ۱۰ درصد از کل سرطان‌ها منشأ وراثتی دارند و ناشی از جهش‌های ژرم‌لاین در ژن‌های مستعدکننده‌ی سرطان هستند. اگرچه از نظر عددی سهم محدودی را شامل می‌شوند، اما به دلیل بروز در سنین پایین‌تر، الگوی خانوادگی مشخص و پیامدهای درمانی خاص، از اهمیت بالینی بسیار بالایی برخوردارند.

در میان سرطان‌های وراثتی، ژن‌های BRCA1 و BRCA2 شناخته‌شده‌ترین و شایع‌ترین ژن‌های مرتبط با سرطان هستند. جهش‌های پاتوژن در این ژن‌ها سهم قابل توجهی از سرطان‌های پستان و تخمدان وراثتی را تشکیل می‌دهند و علاوه بر آن، با افزایش ریسک ابتلا به سرطان‌های پروستات، پانکراس و سرطان پستان در مردان نیز همراه هستند. برآورد می‌شود حدود ۵ تا ۱۰ درصد سرطان‌های پستان و تا ۱۵ درصد سرطان‌های تخمدان با زمینه‌ی وراثتی رخ دهند که بخش عمده‌ای از آن‌ها به جهش‌های پاتوژن در ژن‌های BRCA1 و BRCA2 مربوط می‌شود.

نکته‌ی کلیدی در مورد این ژن‌ها، penetrance بالا اما ناقص آن‌هاست؛ به این معنا که اگرچه همه‌ی افراد ناقل الزاماً دچار سرطان نمی‌شوند، اما ریسک ابتلا در طول عمر به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. به‌طور تقریبی، penetrance تجمعی سرطان پستان در زنان ناقل جهش‌های پاتوژن BRCA1 و BRCA2 می‌تواند به حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برسد. همچنین، ریسک سرطان تخمدان در ناقلین BRCA1 حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد و در BRCA2 حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد گزارش شده است. این سطح از نفوذپذیری بالا، اهمیت شناسایی این جهش‌ها را از منظر پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مداخله‌ی به‌موقع دوچندان می‌کند.

از منظر بالینی، اهمیت بررسی ژن‌های BRCA1 و BRCA2 در سطح فردی بسیار قابل توجه است. شناسایی جهش ژرم‌لاین در این ژن‌ها می‌تواند به‌طور مستقیم بر انتخاب درمان هدفمند، از جمله استفاده از PARP inhibitors، تصمیم‌گیری‌های جراحی (مانند ماستکتومی یا اووفورکتومی پیشگیرانه) و نیز طراحی برنامه‌های پایش و غربالگری تأثیرگذار باشد. این اطلاعات به انکولوژیست کمک می‌کند تا درمان را به‌صورت شخصی‌سازی‌شده و مبتنی بر زیست‌شناسی تومور و زمینه‌ی ژنتیکی بیمار انتخاب کند.

در عین حال، کاربرد پنل BRCA به فرد بیمار محدود نمی‌شود. از آنجا که جهش‌های BRCA به‌صورت اتوزومال غالب به ارث می‌رسند، شناسایی یک فرد ناقل به‌معنای وجود ریسک قابل توجه برای بستگان درجه‌ی یک وی است. در این شرایط، امکان انجام Cascade testing برای اعضای خانواده فراهم می‌شود و افراد ناقل می‌توانند پیش از بروز بیماری شناسایی شده و تحت برنامه‌های غربالگری هدفمند، پایش منظم و اقدامات پیشگیرانه قرار گیرند.

با توجه به نقش پررنگ ژن‌های BRCA1 و BRCA2، توسعه‌ی یک پنل توالی‌یابی دقیق، جامع و قابل اعتماد برای بررسی این ژن‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. این ژن‌ها از نظر ساختاری بزرگ و پیچیده هستند و به‌ویژه BRCA1 دارای نواحی غنی از GC است که فرآیند طراحی پنل و دستیابی به یکنواختی پوشش توالی‌یابی را چالش‌برانگیز می‌سازد. هدف از طراحی پنل، پوشش کامل اگزون‌ها، نواحی اسپلیس‌سایت و شناسایی انواع واریانت‌ها شامل SNVها، InDelها و در صورت امکان بازآرایی‌های ژنومی بزرگ است.

در مرحله‌ی توسعه و اعتبارسنجی پنل، شاخص‌هایی مانند عمق پوشش، یکنواختی خوانش‌ها، حساسیت و ویژگی در شناسایی واریانت‌های پاتوژن اهمیت بالایی دارند. یک پنل بالینی موفق باید بتواند نتایجی پایدار، تکرارپذیر و قابل اتکا برای تصمیم‌گیری درمانی فراهم کند.

خوشبختانه در ایران، زیرساخت‌های لازم برای طراحی، راه‌اندازی و اجرای کامل پنل توالی‌یابی BRCA1 و BRCA2 فراهم شده است. این پنل‌ها به‌صورت بومی و از مرحله‌ی طراحی پرایمر و بهینه‌سازی آزمایشگاهی، تا توالی‌یابی نسل جدید، تحلیل بیوانفورماتیکی، تفسیر بالینی و گزارش‌دهی نهایی، به‌طور کامل (از صفر تا صد) ست‌آپ شده‌اند و هم‌اکنون در حال ارائه‌ی خدمات تشخیصی به بیماران و پشتیبانی تصمیم‌گیری بالینی برای پزشکان هستند. دسترسی به این پنل‌ها در داخل کشور، ضمن کاهش زمان و هزینه، امکان ادغام مؤثر نتایج ژنتیکی در فرآیند درمان، پایش و پیشگیری را فراهم کرده و گامی مهم در جهت ارتقای کیفیت مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان‌های وابسته به BRCA در ایران محسوب می‌شود.

در جمع‌بندی، پنل توالی‌یابی BRCA1 و BRCA2 ابزاری کلیدی در مدیریت سرطان‌های وراثتی است؛ ابزاری که با توجه به penetrance بالای این ژن‌ها، می‌تواند هم در درمان بیمار و هم در پیشگیری و حفظ سلامت خانواده‌ی وی نقش اساسی ایفا کند و گامی مؤثر در جهت تحقق پزشکی شخصی‌سازی‌شده در انکولوژی باشد.

در خدمت دکتر آزاده حقیری هستیم  ،  هستیم و مصاحبه ای با ایشان در مورد طرح تحقیقاتی «تاثیر تارگت تراپی targeted therapy بر بقا و کیفیت زندگی مبتلایان به سرطان کولورکتال متاستاتیک در مراکز درمانی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی» که در مرکز تحقیقات سرطان انجام داده اند و به اتمام رسیده است ، داشته ایم . دکتر حقیری در مورد طرح خود کمی توضیح دهید .

اینجانب دکتر آزاده حقیری هستم و طرح تحقیقاتی من در مورد سرطان های کولورکتال متاستاتیک و تاثیر تارگت تراپی بر آنها بوده است ، حدود 98 بیمار وارد مطالعات ما شدند که 53 بیمار تحت درمان تارگت تراپی قرار گرفته اند و 45 بیمار درمان نشده اند ، بیماران بر این اساس که در چه تاریخی وارد مرحله متاستاز شده اند به دو گروه تقسیم شده اند که یک گروه ، گروهی بودند که از ابتدا با متاستاز مراجعه کرده اند و گروه دوم بیمارانی بودند که در طلوع 3 ماه دچار متاستاز شده اند و دو گروه که یک گروه بیماران Stage 4  و یک بیماران Early Stage  مراجعه کرده و تاثیر تارگت تراپی در آنها بررسی شد در بیماران stage 4  که تارگت تراپی دریافت کرده اند و این نشان می دهد که درست از تارگت تراپی مختصری در طول عمر بیماران تا ثیر دارد اما هنگامی که بررسی آنالیزی دقیق انجام می شود . تاثیر بر روی بقا بیماران نداشته است .

در خدمت سرکار خانم دکتر کوهکن  از  همکاران  طرح تحقیقاتی «طراحی و توسعه پنل توالی‌یابی ژن‌های شایع وراثتی BRCA1، BRCA2، PALB2، CHEK2 و TP53 در سرطان پستان به منظور غربالگری افراد در معرض ریسک بالا »  هستیم و مصاحبه ای با ایشان در مورد طرح تحقیقاتی «طراحی و توسعه پنل توالی‌یابی ژن‌های شایع وراثتی BRCA1، BRCA2، PALB2، CHEK2 و TP53 در سرطان پستان به منظور غربالگری افراد در معرض ریسک بالا » که در مرکز تحقیقات سرطان انجام داده اند و به اتمام رسیده است ، داشته ایم .خانم دکتر کوهکن لطفا کمی در مورد این طرح تحقیقاتی برای ما صحبت کنید .

به طور کلی، حدود ۵ تا ۱۰ درصد از کل سرطان‌ها منشأ وراثتی دارند و ناشی از جهش‌های ژرم‌لاین در ژن‌های مستعدکننده‌ی سرطان هستند. اگرچه از نظر عددی سهم محدودی را شامل می‌شوند، اما به دلیل بروز در سنین پایین‌تر، الگوی خانوادگی مشخص و پیامدهای درمانی خاص، از اهمیت بالینی بسیار بالایی برخوردارند.در میان سرطان‌های وراثتی، ژن‌های BRCA1 و BRCA2 شناخته‌شده‌ترین و شایع‌ترین ژن‌های مرتبط با سرطان هستند. جهش‌های پاتوژن در این ژن‌ها سهم قابل توجهی از سرطان‌های پستان و تخمدان وراثتی را تشکیل می‌دهند و علاوه بر آن، با افزایش ریسک ابتلا به سرطان‌های پروستات، پانکراس و سرطان پستان در مردان نیز همراه هستند. برآورد می‌شود حدود ۵ تا ۱۰ درصد سرطان‌های پستان و تا ۱۵ درصد سرطان‌های تخمدان با زمینه‌ی وراثتی رخ دهند که بخش عمده‌ای از آن‌ها به جهش‌های پاتوژن در ژن‌های BRCA1 و BRCA2 مربوط می‌شود.نکته‌ی کلیدی در مورد این ژن‌ها، penetrance بالا اما ناقص آن‌هاست؛ به این معنا که اگرچه همه‌ی افراد ناقل الزاماً دچار سرطان نمی‌شوند، اما ریسک ابتلا در طول عمر به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. به‌طور تقریبی، penetrance تجمعی سرطان پستان در زنان ناقل جهش‌های پاتوژن BRCA1 و BRCA2 می‌تواند به حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برسد. همچنین، ریسک سرطان تخمدان در ناقلین BRCA1 حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد و در BRCA2 حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد گزارش شده است. این سطح از نفوذپذیری بالا، اهمیت شناسایی این جهش‌ها را از منظر پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مداخله‌ی به‌موقع دوچندان می‌کند.

از منظر بالینی، اهمیت بررسی ژن‌های BRCA1 و BRCA2 در سطح فردی بسیار قابل توجه است. شناسایی جهش ژرم‌لاین در این ژن‌ها می‌تواند به‌طور مستقیم بر انتخاب درمان هدفمند، از جمله استفاده از PARP inhibitors، تصمیم‌گیری‌های جراحی (مانند ماستکتومی یا اووفورکتومی پیشگیرانه) و نیز طراحی برنامه‌های پایش و غربالگری تأثیرگذار باشد. این اطلاعات به انکولوژیست کمک می‌کند تا درمان را به‌صورت شخصی‌سازی‌شده و مبتنی بر زیست‌شناسی تومور و زمینه‌ی ژنتیکی بیمار انتخاب کند.

در عین حال، کاربرد پنل BRCA به فرد بیمار محدود نمی‌شود. از آنجا که جهش‌های BRCA به‌صورت اتوزومال غالب به ارث می‌رسند، شناسایی یک فرد ناقل به‌معنای وجود ریسک قابل توجه برای بستگان درجه‌ی یک وی است. در این شرایط، امکان انجام Cascade testing برای اعضای خانواده فراهم می‌شود و افراد ناقل می‌توانند پیش از بروز بیماری شناسایی شده و تحت برنامه‌های غربالگری هدفمند، پایش منظم و اقدامات پیشگیرانه قرار گیرند.

با توجه به نقش پررنگ ژن‌های BRCA1 و BRCA2، توسعه‌ی یک پنل توالی‌یابی دقیق، جامع و قابل اعتماد برای بررسی این ژن‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. این ژن‌ها از نظر ساختاری بزرگ و پیچیده هستند و به‌ویژه BRCA1 دارای نواحی غنی از GC است که فرآیند طراحی پنل و دستیابی به یکنواختی پوشش توالی‌یابی را چالش‌برانگیز می‌سازد. هدف از طراحی پنل، پوشش کامل اگزون‌ها، نواحی اسپلیس‌سایت و شناسایی انواع واریانت‌ها شامل SNVها، InDelها و در صورت امکان بازآرایی‌های ژنومی بزرگ است.

در مرحله‌ی توسعه و اعتبارسنجی پنل، شاخص‌هایی مانند عمق پوشش، یکنواختی خوانش‌ها، حساسیت و ویژگی در شناسایی واریانت‌های پاتوژن اهمیت بالایی دارند. یک پنل بالینی موفق باید بتواند نتایجی پایدار، تکرارپذیر و قابل اتکا برای تصمیم‌گیری درمانی فراهم کند.

خوشبختانه در ایران، زیرساخت‌های لازم برای طراحی، راه‌اندازی و اجرای کامل پنل توالی‌یابی BRCA1 و BRCA2 فراهم شده است. این پنل‌ها به‌صورت بومی و از مرحله‌ی طراحی پرایمر و بهینه‌سازی آزمایشگاهی، تا توالی‌یابی نسل جدید، تحلیل بیوانفورماتیکی، تفسیر بالینی و گزارش‌دهی نهایی، به‌طور کامل (از صفر تا صد) ست‌آپ شده‌اند و هم‌اکنون در حال ارائه‌ی خدمات تشخیصی به بیماران و پشتیبانی تصمیم‌گیری بالینی برای پزشکان هستند. دسترسی به این پنل‌ها در داخل کشور، ضمن کاهش زمان و هزینه، امکان ادغام مؤثر نتایج ژنتیکی در فرآیند درمان، پایش و پیشگیری را فراهم کرده و گامی مهم در جهت ارتقای کیفیت مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان‌های وابسته به BRCA در ایران محسوب می‌شود.

در جمع‌بندی، پنل توالی‌یابی BRCA1 و BRCA2 ابزاری کلیدی در مدیریت سرطان‌های وراثتی است؛ ابزاری که با توجه به penetrance بالای این ژن‌ها، می‌تواند هم در درمان بیمار و هم در پیشگیری و حفظ سلامت خانواده‌ی وی نقش اساسی ایفا کند و گامی مؤثر در جهت تحقق پزشکی شخصی‌سازی‌شده در آنکولوژی باشد.